Πάντα δυσκολευόμουν να δω τα ακίνητα ως επένδυση. Παράδοξο, αφού ασχολούμαι επαγγελματικά μαζί τους. Τα θεωρούσα περισσότερο έναν τρόπο μεταφοράς χρήματος από τη μία τσέπη στην άλλη, όχι μηχανισμό παραγωγής πλούτου.
Θα πείτε: «Και τα ξενοδοχεία; Οι υπεραγορές; Τα συνεργεία;»
Ναι, αλλά εκεί η αξία δεν παράγεται από το κτήριο· παράγεται από τη λειτουργία. Το ακίνητο απλώς φιλοξενεί τον μηχανισμό.
Οι κατοικίες είναι άλλο πράγμα. Καλύπτουν κοινωνική ανάγκη. Επίσης πάντα μου φαινόταν παράξενο πώς ένα κοινωνικό αγαθό γίνεται προϊόν κερδοφορίας. Ο κατασκευαστής κερδίζει από την πώληση, όχι από τη χρήση.
Οι αγορές αλλοδαπών επίσης δεν είναι επένδυση. Είναι μεταφορά κεφαλαίου και απόκτηση γης, της οποίας το εισόδημα επιστρέφει τελικά στην πηγή. Και ποτέ δεν με έπεισε η ιδέα της αιώνιας ιδιοκτησίας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η γη παραχωρείται για 99 χρόνια. Δεν είναι τυχαίο που έγινε αυτοκρατορία.
Η γη δεν πρέπει να πωλείται. Πρέπει να παραχωρείται.
Γιατί η πώληση γεννά την ψευδαίσθηση της αιώνιας κυριότητας — μιας κυριότητας που η ίδια η Ιστορία συχνά ειρωνεύεται. Τα σύνορα αλλάζουν βίαια, οι ιδιοκτησίες μετακινούνται, οι ιστορίες πονάνε. Η Μικρά Ασία και η Κύπρος έχασαν τη γη τους με τη βία των όπλων· η Μάνη την αλλάζει σήμερα αθόρυβα, με τη δύναμη του συναλλάγματος. Είτε έτσι είτε αλλιώς, η γη αποδεικνύει πως είναι πάντα κάτι περισσότερο από απλή περιουσία.
Και τελικά;
Ίσως πουθενά. Ίσως παντού.
Αντιμετωπίστε το ακίνητο όπως σας ταιριάζει: με συναίσθημα, με ψυχρότητα, με προσδοκία ή με απληστία.
Δεν έχετε άδικο όποιο δρόμο κι αν διαλέξετε. Αλλά να θυμάστε: αυτό που αγοράζετε είναι μονάχα ύλη. Η αξία του όμως — είναι πάντα ιδέα.
