Η έννοια “cult” όσον αφορά τις κινηματογραφικές ταινίες αναφέρεται σε ένα είδος ταινιών, οι οποίες έχουν αποκτήσει ένα μικρό αλλά εξαιρετικά αφοσιωμένο και παθιασμένο κοινό (cult following). Αυτό το κοινό, συχνά, αναπτύσσει μια ολόκληρη υποκουλτούρα γύρω από την ταινία, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες προβολές, απομνημόνευση διαλόγων, συμμετοχή του κοινού στις προβολές (π.χ. ντύσιμο σαν χαρακτήρες) και ενεργό διάδοση της φήμης της ταινίας από στόμα σε στόμα.
Τα χαρακτηριστικά που συχνά καθιστούν μια ταινία “cult” περιλαμβάνουν:
- Αρχική αποτυχία ή περιορισμένη αναγνώριση: Πολλές cult ταινίες δεν είχαν εμπορική επιτυχία ή δεν έλαβαν καλές κριτικές κατά την αρχική τους κυκλοφορία. Η αναγνώρισή τους ήρθε αργότερα, μέσα από το αφοσιωμένο κοινό.
- Αντισυμβατικότητα και πρωτοπορία: Συχνά, οι cult ταινίες ξεφεύγουν από τις συμβατικές νόρμες, τόσο σε θεματολογία όσο και σε ύφος. Ενδεχομένως είναι πειραματικές, να σπάνε ταμπού, να περιέχουν στοιχεία, τα οποία θεωρούνται “περίεργα”, “σοκαριστικά” ή “διαφορετικά” για την εποχή τους.
- Προκλητική ή αμφιλεγόμενη θεματολογία: Μπορεί να εξερευνούν θέματα βίας, σεξουαλικότητας, φαντασίας, τρόμου ή άλλα είδη που δεν απευθύνονται στο ευρύ κοινό.
- Χαμηλός προϋπολογισμός ή “B-movie” αισθητική: Πολλές cult ταινίες είναι παραγωγές χαμηλού κόστους, με εμφανείς “ατέλειες” στην παραγωγή, οι οποίες όμως εν τέλει συνεισφέρουν στην μοναδική τους γοητεία.
- Η “τόσο κακιά που είναι καλή” (so bad it’s good) κατηγορία: Ένα υποσύνολο των cult ταινιών είναι εκείνες που θεωρούνται αντικειμενικά κακές από κριτική άποψη, αλλά έχουν αποκτήσει φανατικούς θαυμαστές ακριβώς λόγω της “κακής” τους ποιότητας, η οποία προσφέρει μια μοναδική, συχνά χιουμοριστική, εμπειρία θέασης (π.χ. “The Room”).
- Διαχρονική απήχηση και επίδραση στην ποπ κουλτούρα: Παρά την αρχική τους πορεία, πολλές cult ταινίες έχουν επηρεάσει μεταγενέστερα έργα, έχουν δημιουργήσει φράσεις ή χαρακτήρες, οι ποίοι ενσωματώθηκαν στην ποπ κουλτούρα.
- Επανάληψη και συμμετοχή του κοινού: Η επαναλαμβανόμενη θέαση είναι βασικό χαρακτηριστικό. Οι φανς παρακολουθούν ξανά και ξανά την ταινία, ανακαλύπτοντας νέες λεπτομέρειες ή απλά απολαμβάνοντας την επανάληψη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στο “Rocky Horror Picture Show”, η συμμετοχή του κοινού στις προβολές είναι αναπόσπαστο κομμάτι της cult εμπειρίας.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο όρος “cult” δεν είναι πάντα στατικός. Μια ταινία που αρχικά θεωρείται cult μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη αναγνώριση και να γίνει “κλασική” με την πάροδο του χρόνου (π.χ. “Blade Runner” ή “Fight Club”). Ωστόσο, η cult ιδιότητά της παραμένει στην ιστορία της και στη σχέση της με το αρχικό, αφοσιωμένο κοινό.
